Papilloma's, ook wel 'wratten' genoemd, zijn kleine klonterige, nodulaire of zelfs harig uitziende gezwellen die meestal op de huid of in/rond de mond voorkomen. Hoewel ze zeldzaam zijn bij katten, betekent dit ook dat als u er een ziet, er een onderzoek bij uw dierenarts nodig is. In dit artikel leer je waardoor papillomen worden veroorzaakt, waar je op moet letten en wanneer ze een medisch probleem kunnen zijn.
Andere namen :Wratten; (virus-geassocieerde laesies kunnen worden beschreven als) virale plaques, Bowenoïde in situ carcinoom (BISC)
Veel voorkomende symptomen :Meestal een kleine, ruwe “wratachtige” huidgroei (vaak <1 cm); kan er klonterig/nodulair of soms vezelig/harig uitzien; kan voorkomen op het hoofd/neus of in/rond de mond (vaak onder de tong). Sommige virusgerelateerde laesies zien eruit als platte, schilferige plaques of donkere, korstige/zwerende gezwellen; bloedingen/korstvorming, snelle verandering of meerdere laesies zijn zorgwekkender.
Vereist voortdurende medicatie :Meestal niet (velen worden behandeld met verwijdering/biopsie; lopende medicatie is afhankelijk van de diagnose:goedaardige wrat versus kankerachtige laesie)
Vaccin beschikbaar :Nee (er is geen vaccin tegen het kattenpapillomavirus beschikbaar)
Behandelingsopties :Verwijdering en biopsie (histopathologie) is de standaardbenadering bij katten, omdat echte papillomen zeldzaam zijn en in verband kunnen worden gebracht met ernstigere tumoren. Kleine laesies kunnen worden verwijderd met sedatie + plaatselijke verdoving (vaak met een biopsieprik). Bij grotere/gevoelige laesies (neus, mond) is vaak algemene anesthesie nodig. Afhankelijk van de diagnose kunnen de opties chirurgische excisie, cryotherapie of CO₂-laser omvatten; Bij kanker kunnen aanvullende stadiëringstests worden aanbevolen (bloedonderzoek, FeLV/FIV-testen, beeldvorming).
Thuisbehandeling :Probeer niet thuis te verwijderen. Maak een duidelijke foto waarop de datum voor het eerst wordt opgemerkt en controleer op wijzigingen. Zoek onmiddellijk een dierenartsonderzoek als er sprake is van wratachtige groei, vooral als deze>3 maanden aanhoudt, bloedt, korstjes/zweren krijgt, snel groeit (binnen een maand) of er meerdere laesies verschijnen. Het schoonhouden van kommen/bodembedekking/oppervlakken kan het risico op verspreiding van fomiet in omgevingen met meerdere katten verminderen; het uitvoeren van routinematige welzijnsexamens/laboratoriumwerk helpt bij het opsporen van immuunproblemen die het risico kunnen vergroten.
Papilloma's zijn kleine gezwellen die op de huid of in en rond de mond worden aangetroffen. Ze kunnen er op verschillende manieren uitzien, maar hier zijn enkele kenmerken:
Papilloma's komen zeer vaak voor bij honden, vooral jonge honden tussen ongeveer 7-8 maanden tot 2 jaar. Ze komen het vaakst voor in of rond de mond.
Maar bij katten zijn papillomen veel zeldzamer. Ze worden niet routinematig gezien bij jonge katten
Nodulaire talghyperplasie, een overgroei van een huidklier, wordt vaak gezien bij oudere honden en wordt nog vaker verward met een wrat. Deze kunnen voorkomen bij oudere katten, maar zijn relatief ongebruikelijk. Pumbastyle / Shutterstock.com
Papillomen, of echte wratten, worden veroorzaakt door een van de verschillende soorten papillomavirussen. Bij katten zijn 8 papillomasvirussen geïdentificeerd die katten kunnen infecteren en wratten of andere ziekten kunnen veroorzaken.
Voor toekomstig gebruik worden kattenpapillomavirussen afgekort als FcaPV's. De verschillende soorten FcaPV’s worden vervolgens aangeduid met een nummer, zoals FcaPV1, FcaPV3,4, 5, etc.
Hoe veroorzaken papillomavirussen wratten?
De virussen zelf kunnen enigszins gemakkelijk worden doorgegeven aan een kat. Ze kunnen rechtstreeks van de ene kat op de andere worden overgedragen, maar zelfs contact met een oppervlak of voorwerp waarop het virus zich bevindt (een levenloos oppervlak of voorwerp dat de overdracht van ziekten kan vergemakkelijken, wordt fomiet genoemd) kan ervoor zorgen dat het virus in contact komt met de huid.
Wanneer een papillomavirus een kat infecteert, stimuleert het de snelle replicatie van huidcellen, wat leidt tot een wrat. Vreemd genoeg stimuleert de vorming van de wrat tegelijkertijd het immuunsysteem om te voorkomen dat het virus zich verder vermenigvuldigt. Meestal leidt dit tot het spontaan verdwijnen van een wrat, waarna deze vanzelf verdwijnt.
Onderzoek heeft de afgelopen jaren aangetoond dat papillomavirussen zeer vaak voorkomen bij katten, maar katten meestal infecteren rond de tijd dat ze geboren worden of kort daarna. Dus in een grote meerderheid van de gevallen bij katten die besmet zijn met een papillomavirus, pakt het immuunsysteem dit aan voordat er ooit een wrat verschijnt. Dit wordt een subklinische infectie genoemd.
Onderzoek heeft ook aangetoond dat papillomavirussen in de meeste gevallen een zeer langzame replicatie van huidcellen veroorzaken, en geen snelle replicatie. Dat betekent dat in veel gevallen waarin zich toch een wrat vormt, deze nauwelijks zichtbaar is of nauwelijks zichtbaar is, voordat de wrat vanzelf verdwijnt.
Bij honden maken we ons zelden zorgen dat papillomen een ernstige ziekte veroorzaken. Tenzij er sprake is van een stoornis van het immuunsysteem, verdwijnen de meeste wratten binnen 1-3 maanden vanzelf.
Maar bij katten kunnen we papillomavirussen zien die verband houden met ernstiger huidtumoren. De afgelopen jaren heeft onderzoek zelfs vastgesteld welke soorten papillomavirussen geassocieerd zijn met gevaarlijke huidtumoren:
Hoewel dit niet specifiek een oorzaak van papillomen is, zijn er omstandigheden die het risico aanzienlijk lijken te verhogen op een daadwerkelijke groei op de huid (in tegenstelling tot een subklinische infectie die vanzelf verdwijnt voordat er ooit een groei ontstaat) of een meer zorgwekkende huidlaesie zoals huidkanker.
Omdat het immuunsysteem van cruciaal belang is voor het uitschakelen van de virale replicatie van papillomen, wat tot een spontane oplossing leidt, kan elke aandoening die het immuunsysteem beïnvloedt, een verergerende toestand van papillomatose of andere huidlaesies of zelfs kanker veroorzaken.
Kattenleukemie (FeLV) en kattenimmunodeficiëntievirus (FIV) zijn beide virussen die vaker voor het eerst worden aangetroffen bij jonge katten of kittens. Een jonge kat of kitten met papilloma's of andere laesies van het huidgroeitype waarvan wordt vermoed dat ze verband houden met papilloma's, moet altijd worden getest op FeLV en FIV.
Andere situaties waarin het immuunsysteem kan worden beïnvloed, zijn onder meer:
Omdat papilloma's over het algemeen zeldzaam zijn bij katten, moet elke kat die een zichtbare echte papillomawrat ontwikkelt (en vooral meer dan één) een volledige gezondheidsbeoordeling ondergaan om te beoordelen of er andere onderliggende aandoeningen zijn die het immuunsysteem aantasten.
Bowenoïde in situ carcinomen (BISC), een kankerachtig type papilloma, kunnen verschijnen als een donker gepigmenteerde, ruw uitziende groei op de huid. Een Sphynx-kat, zoals hier afgebeeld, is een ras met een hoger risico op dit tumortype, geassocieerd met verschillende soorten papillomavirussen. Olga door Shefer / Shutterstock.com
Over het algemeen hebben papillomen een verrukkelijk uiterlijk dat een klonterig, hobbelig of zelfs vezelig/harig uiterlijk beschrijft. Maar er zijn enkele gezwellen die dit uiterlijk hebben (zoals zweetkliergezwellen) die geen echte papillomen zijn, en gezwellen veroorzaakt door papillomen kunnen er ook verschillend uitzien.
Deze lijst met verschijningsvormen is opgesplitst in hoe gezwellen eruit kunnen zien, afhankelijk van het type, zoals veroorzaakt door verschillende papillomavirussen.
Deze zijn het minst zorgwekkend, maar zijn nog steeds zeer zeldzaam bij katten. Ze verschijnen als een kleine verdikking en vouw van de huid, soms met een ruw, klonterig of hobbelig uiterlijk. Ze kunnen overal voorkomen, maar het hoofd en de neus lijken vaker voor te komen.
Deze komen ook soms voor bij katten. Maar in tegenstelling tot honden, waar ze gemakkelijk te zien zijn rond de binnenkant van de wang, de randen van de mond en de lippen, komen orale papillomen bij katten vaak onder de tong voor. Dit kan betekenen dat velen niet worden gevonden. Als je ze ziet, lijken ze op die van honden als een soort poliep met een hobbelig of rankachtig uiterlijk, ook wel een 'bloemkool'-uiterlijk genoemd.
In verband met FacPV 2, 3 en 5 zijn de plaques vlakker, maar zeer lichtjes van de huid verwijderd. Ze zien er ruw en schilferig uit en kunnen verschillende pigmentaties hebben (kunnen lichter of donkerder lijken dan de omringende huid).
Zoals eerder vermeld, zijn er specifieke kattenpapillomavirussen geassocieerd met dit type kanker (namelijk FacPV 2, 3 en 5). Deze verschijnen als donker gepigmenteerde verheven, ruwe en korstige gezwellen. Dunharige of haarloze kattenrassen (zoals de Sphynx en Devon Rex) kunnen vatbaarder zijn en er is bij deze rassen metastatische verspreiding gedocumenteerd (er zijn meerdere laesies waargenomen).
SCC op de huid lijkt minder op een massa dan op een opgeruwde laesie van het zwerende en korstige type. Ze zien er vaak herhaaldelijk ontstoken en korstig uit en zijn vatbaar voor bloedingen. Deze komen bijna altijd voor in gebieden met dun haar (het hoofd, het gezicht en de buik). Blootstelling aan de zon is een belangrijke factor die bijdraagt, maar bepaalde papillomavirussen zijn ook in verband gebracht met de ontwikkeling van SCC.
SCC in de mond van katten kan er meer massaal uitzien, gecombineerd met zwerend weefsel dat vatbaar is voor bloedingen. Helaas ontwikkelen veel orale SCC's zich bij katten aan de onderkant van de tong, waardoor ze in een vroeg stadium en zonder grondig onderzoek moeilijk te zien zijn. Ze kunnen ook in verband worden gebracht met abnormaal tandvleesweefsel rond een tand en uiteindelijk tandverlies.
Katten met orale SCC kunnen tekenen vertonen van af en toe met bloed getint speeksel, hypersalivatie (overmatig kwijlen), pijn bij het eten, klauwen in de mond of volledige afwezigheid van interesse in voedsel als gevolg van mondpijn.
Basaalceltumoren, de goedaardige, niet-kankerachtige vorm, verschijnen als enkelvoudige verheven en vaak zwerende massa's op de huid. Ze ontstaan uit de laag net onder de huid. Langharige rassen zoals de Perzen en de Himalaya lijken meer vatbaar.
Basaalcelcarcinomen (BCC) lijken veel minder verheven, zijn meer zweren en kunnen zich lokaal op de huid verspreiden. Perzen zijn meer vatbaar. Alleen FacPV2 is geassocieerd met BCC.
Dit is een type spindelceltumor dat alleen geassocieerd is met boviene papillomavirus 14. Dit zijn zeer nodulair ogende gezwellen die alleen of in groepen kunnen voorkomen. Ze treffen meestal het hoofd, de neus, de nek en soms de buik en ledematen.
Merkelcellen zijn een neuro-endocriene cel die op talloze plaatsen in de huid voorkomt. Ze zijn verantwoordelijk voor tast- en voelgevoel en sturen die feedback naar het zenuwstelsel (bedenk hoeveel druk ik nodig heb om een lepel vast te houden versus een gewicht van 50 pond).
Dit is ook een zeer zeldzame vorm van kanker bij katten. Uit een onderzoek in Italië onder bijna 700 katten met verschillende soorten kanker bleek geen enkele kat met MCC. Nog in 2022 werd FacPV2 in een kat met MCC verbonden.
Deze verschijnen bij katten als stevige, koepelvormige rode en zwerende huidknobbeltjes. Bij katten verspreiden ze zich helaas vaak, waardoor er meerdere laesies kunnen worden gezien.
Technisch gezien heeft een grote meerderheid van de katten die besmet zijn met papillomavirussen geen problemen. Zoals eerder vermeld, wordt de meerderheid van de katten waarschijnlijk blootgesteld aan de blootstelling bij de geboorte of kort daarna, maar ontwikkelt ze nooit een wrat of een andere ziekte.
Complicaties komen voor bij katten met een slecht immuunsysteem of bij oudere katten bij wie het immuunsysteem niet zo goed functioneert. Deze factoren, gecombineerd met andere (zoals blootstelling aan de zon in het geval van plaveiselcelkanker op de huid), kunnen leiden tot een papillomavirusinfectie die een huidtumor en/of kanker veroorzaakt. Het hangt ook duidelijk af van het type papillomavirus dat erbij betrokken is.
Papilloma's kunnen worden vermoed op basis van hun uiterlijk, maar ze kunnen niet nauwkeurig worden gediagnosticeerd zonder verwijdering en biopsie. Wanneer het weefsel naar een laboratorium wordt gestuurd, kan een patholoog precies bepalen om welk type gezwel het gaat.
Kleine papilloomgezwellen kunnen alleen met sedatie en plaatselijke verdoving worden verwijderd. Een hulpmiddel dat een biopsiepons wordt genoemd, kan veel kleine deeltjes met goede marges verwijderen. Deze kunnen ook worden gebruikt om een klein monster van een grotere groei te krijgen. Grotere gezwellen of die op gevoeligere gebieden zoals de neus en in de mond, vereisen algemene anesthesie om volledig te verwijderen.
Eenvoudige papillomen geassocieerd met FcaPV1 hebben een duidelijke oorzaak. Andere vormen van papilloma's, waaronder enkele huidkankers die we hebben beoordeeld, kunnen worden gediagnosticeerd, maar het papillomavirus kan slechts één factor zijn die daaraan bijdraagt.
Het bepalen van het betrokken type papillomavirus is geavanceerder en wordt niet routinematig uitgevoerd. Virale DNA-sequencing is vaak alleen beschikbaar op universiteiten en is momenteel niet iets dat uw dierenarts gemakkelijk kan achterhalen. Dat kan in de nabije toekomst veranderen, omdat op PCR (polymerasekettingreactie) gebaseerde diagnostische tests steeds gebruikelijker en beschikbaarer worden.
De aanwezigheid van eventuele huidgroei bij een kat, vooral als het er korstig, zwerend of ‘ruw’ uitziet, moet altijd worden verwijderd (of op zijn minst een biopsie van een deel ervan nemen als het een groter gebied is) om te bepalen wat het is.
Omdat papilloma's zeldzaam zijn bij katten, mogen ze nooit worden afgedaan als een eenvoudige groei die moet worden gecontroleerd, wat een gebruikelijke aanpak is bij honden. De aanwezigheid van één (en vooral meer dan één) kan erop wijzen dat een onderliggende ziekte of een stoornis van het immuunsysteem ervoor heeft gezorgd dat een papilloma zich heeft ontwikkeld.
Voor sommige vormen van kanker waar papillomavirussen aan bijdragen, zoals MCC, BISC en SCC, zijn mogelijk meer tests nodig vanwege de ernst ervan.
Om deze reden kan uw dierenarts adviseren dat er naast de verwijdering/biopsie van het papilloma ook meer tests moeten worden uitgevoerd. Dit kan het volgende omvatten:
Veel kleine papilloma's op de huid kunnen worden verwijderd met een biopsiepons. De groei kan worden verwijderd en het weefselmonster kan tegelijkertijd naar een laboratorium worden gestuurd voor een bevestigde diagnose. Nerdybordicua / Shutterstock.com
Over het algemeen is chirurgische verwijdering van papillomen bij katten een routinematige aanpak. Bij honden komen zichtbare papillomen vaak voor en verdwijnen deze vanzelf. Maar bij katten zijn papillomen zeldzaam en kunnen ze verband houden met meer zorgwekkende ziekten. Proactief zijn om eventuele groei te verwijderen terwijl deze nog klein is en gemakkelijk kan worden verwijderd, heeft altijd de voorkeur.
Afhankelijk van het type groei, ziet u hier hoe de behandeling wordt benaderd en wat het verwachte resultaat is.
Sommige kunnen spontaan verdwijnen, zoals vaak het geval is bij honden. Maar als men langer dan 3 maanden aanhoudt of andere zorgwekkende eigenschappen heeft (zweren, korstvorming, komt in veelvouden voor), is chirurgische verwijdering ideaal. In gevallen waarin het papilloma klein is, kunnen sedatie, plaatselijke verdoving en verwijdering met een biopsie succesvol zijn bij volledige verwijdering en tegelijkertijd een nauwkeurige diagnose krijgen.
Elke groei groter dan ongeveer 6-8 mm kan te groot zijn voor een biopsiepons en vereist een meer ingewikkelde chirurgische verwijdering. Meestal is hiervoor algemene anesthesie nodig, maar in veel gevallen zal het nog steeds een korte procedure zijn.
Net als bij honden kunnen orale papillomen ook vanzelf verdwijnen. Alleenstaanden veroorzaken zelden teveel problemen met eet- en verzorgingsgedrag. Als er meerdere in de mond worden aangetroffen, zou dit hoogst ongebruikelijk zijn voor een kat (en veel honden).
Sommige artsen pleiten voor het verpletteren van papillomen om het immuunsysteem ertoe aan te zetten het over te nemen en de ziekte terug te dringen. Dit is een optie die u met uw dierenarts kunt bespreken als de klachten langer dan drie maanden aanhouden of problemen veroorzaken met eten, verzorgen, enz.
Ook hiervoor is chirurgische verwijdering mogelijk. Omdat de mond een gevoelige plek is, is zeer zware verdoving of algehele narcose nodig.
Sommige hiervan kunnen spontaan verdwijnen, terwijl andere aanhouden. Ze zijn meestal kleiner en kunnen worden verwijderd met een biopsiepons of een scalpel/chirurgische schaar.
Hoewel het een agressiever type tumor is, kunnen sommige Bowenoïde in situ carcinomen vanzelf verdwijnen. Wachten brengt echter risico's met zich mee. Bij sommige rassen, zoals de Sphynx en Devon Rex, is metastatische verspreiding naar andere delen van het lichaam gedocumenteerd.
Voor het beste resultaat is het het beste om deze te verwijderen. Chirurgische verwijdering (scalpel/chirurgische schaar), cryotherapie (bevriezen) of verwijdering met een chirurgische CO2-laser zijn allemaal succesvolle benaderingen geweest.
Imiquimod, een plaatselijke crème die bij mensen wordt gebruikt voor de behandeling van soortgelijke soorten huidtumoren, kan een optie zijn, maar er zijn veel voorzorgsmaatregelen aan verbonden. Accidentele inname door katten tijdens de verzorging kan maag-darmklachten en levertoxiciteit veroorzaken. Reacties op de toedieningsplaats komen ook zeer vaak voor en veroorzaken een branderig gevoel en irritatie. Verder onderzoek is ook nodig om te bepalen hoe effectief imiquimod is bij katten en of de bijwerkingen het risico waard zijn.
Plaveiselcelcarcinoom gerelateerd aan papillomavirussen als oorzaak kan een gunstiger resultaat hebben dan andere vormen van SCC. Het bepalen van de virale betrokkenheid kan in de dagelijkse veterinaire praktijk een uitdaging zijn. Bij katten met een lichte huid en bekende blootstelling aan de zon is de betrokkenheid van virussen wellicht minder waarschijnlijk. Tenzij de blootstelling aan de zon beperkt is, krijgen deze katten ook vaak terugkerende of nieuwe SCC-laesies.
Chirurgische verwijdering van SCC-laesies is meestal het beste. Enkelvoudige laesies kunnen met succes worden verwijderd, maar dit kan ook afhangen van waar de laesies zich bevinden. Laesies op het gezicht en de oren kunnen lastiger te verwijderen zijn en resulteren bijna altijd in blijvende veranderingen in het uiterlijk.
Helaas hebben de meeste gevallen van orale SCC een slechte prognose en resulteren ze in euthanasie. Er komen te veel SCC-laesies voor aan de onderkant van de tongbasis, waar chirurgische verwijdering lastig en soms niet praktisch is. Bij SCC is agressieve weefselverwijdering nodig en dit soort weefselverwijdering zou het vermogen van een kat om te slikken en zijn tong te gebruiken beïnvloeden.
Deze zijn meestal ook erg pijnlijk, waardoor pogingen tot medisch management weinig resultaat opleveren. Uit ervaring van de auteur blijkt dat veel gevallen helaas binnen 1-2 weken na de diagnose tot euthanasie leiden, omdat orale pijn het eetvermogen van een kat aantast.
In gevallen die niet de tong maar andere delen van de mond aantasten, is agressieve chirurgische verwijdering nog steeds vaak nodig, omdat herhaling een veelvoorkomend risico is. Veterinaire tandartsspecialisten kunnen een geavanceerdere verwijdering uitvoeren van tumoren die de boven- of onderkaak aantasten.
In beide gevallen (bij goedaardige basaalceltumoren en bij carcinoom) is chirurgische verwijdering ideaal. Zelfs goedaardige basaleceltumoren kunnen zweren en vatbaar zijn voor bloedingen, wat ongemak en problemen met de kwaliteit van leven veroorzaakt.
Basaalcelcarcinoom kan zich verspreiden naar andere delen van de huid. In deze gevallen is chirurgische verwijdering nog steeds geïndiceerd.
Chirurgische verwijdering van sarcoïden is de voorkeursbehandeling. Het probleem met een succesvolle behandeling is meestal het gevolg van hun locatie (hoofd, neus, enz.), waardoor agressieve verwijdering met schone weefselranden moeilijk te bereiken is. Herhaling hiervan na chirurgische verwijdering kan dus gebruikelijk zijn. Het positieve is dat deze weliswaar lokaal agressief zijn, maar dat ze niet uitzaaien en zich niet verspreiden naar andere delen van het lichaam.
MCC is gelukkig uiterst zeldzaam, omdat een succesvolle behandeling zelden mogelijk is en de prognose bij MCC vaak slecht is. De tumoren zelf kunnen operatief worden verwijderd, maar MCC heeft de neiging terug te keren, zelfs in gevallen waarin door een patholoog werd vastgesteld dat de chirurgische marges vrij waren van tumorcellen.
MCC heeft ook de neiging te uitzaaien of zich naar andere delen van het lichaam te verspreiden. Dit betekent dat zelfs als de tumor op de huid met succes wordt verwijderd, de kanker ergens anders kan opduiken, ook in het lichaam.
Er is geen duidelijke manier om papillomen en andere virusgerelateerde laesies bij katten te voorkomen. Er is bijvoorbeeld geen vaccin tegen het papillomavirus actief beschikbaar. Omdat de meeste katten bij de geboorte of kort daarna worden blootgesteld aan het papillomavirus en er pas met vaccins wordt begonnen als ze minstens zes weken oud zijn of later, zou vaccinatie een ineffectieve aanpak zijn. Het goede nieuws is dat ze in alle vormen zeldzaam zijn en dat de meeste katten nooit tekenen van wratten of andere tumoren vertonen als ze worden blootgesteld aan papillomavirussen.
Maar omdat ze zeldzaam zijn, kan de aanwezigheid van een of meer zichtbare papillomen duiden op andere onderliggende gezondheidsproblemen die het immuunsysteem van een kat aantasten.
In deze context kunnen jaarlijkse of halfjaarlijkse (voor oudere katten) welzijnsexamens en routinematige laboratoriumonderzoeken nuttig zijn om het algemene gezondheidsbeeld van een kat te begrijpen.
Papillomavirussen kunnen worden verspreid via fomites (niet-levende voorwerpen en oppervlakken die de overdracht van virussen kunnen vergemakkelijken). Aan de ene kant maakt dit de kans op virale overdracht behoorlijk onvoorspelbaar. Aan de andere kant kan het schoonhouden van oppervlakken, voedsel-/waterbakken en beddengoed het risico verminderen. Dit kan vooral het geval zijn in grote kattenverblijven, opvangcentra, kattencafés of waar opvangkatten vaak komen en gaan.
Egberink, H., Hartmann, K., Mueller, R., Pennisi, M.G., Belák, S., Tasker, S., Möstl, K., Addie, D.D., Boucraut-Baralon, C., Frymus, T., Hofmann-Lehmann, R., Marsilio, F., Thiry, E., Truyen, U., &Hosie, M.J. (2025). Katachtige papillomatose. Virussen , 17 (1), 59. https://doi.org/10.3390/v17010059
Medeiros-Fonseca, B., Faustino-Rocha, AI, Medeiros, R., Oliveira, PA, &Da Costa, RMG (2023). Papillomavirussen bij honden en katten:een update. Grenzen in de diergeneeskunde , 10 , 1174673. https://doi.org/10.3389/fvets.2023.1174673
Villalobos, A. (2024, september). Tumoren in de huid van katten:wratten (papillomen) . Merck Veterinaire Handleiding (versie voor huisdiereigenaren).
Villalobos, A. (2024, september). Tumoren in de huid van katten:basaalceltumoren en carcinomen . Merck Veterinaire Handleiding (versie voor huisdiereigenaren).
Villalobos, A. (2024, september). Tumoren in de huid van katten:plaveiselcelcarcinomen . Merck Veterinaire Handleiding (versie voor huisdiereigenaren).
Redactieteam Vetster. (2023, 13 januari). Wratten (papillomatose) bij katten (M. Ricard, red.). Vetster.
Munday, JS, Kiupel, M., French, AF, Howe, L., &Squires, RA (2007). Detectie van papillomavirale sequenties bij Bowenoïde in situ carcinoom van katten met behulp van consensusprimers. Veterinaire dermatologie , 18 (4), 241–245. https://doi.org/10.1111/j.1365-3164.2007.00600.x
Jones, J. (2005, 4 mei). Katachtige sarcoïde . Cornell Universiteitsbibliotheek.
Godfrey, D. (nd). Katachtige sarcoïde . Vetlexicon.
Hohenhaus, A. (2023, 13 september). Merkelceltumoren:wat kan de kanker van Jimmy Buffett ons vertellen over onze huisdieren . Schwarzman Dierenziekencentrum.
Manuali, E., Forte, C., Vichi, G., Genovese, D.A., Mancini, D., De Leo, A.a. P., Cavicchioli, L., Pierucci, P., &Zappulli, V. (2020). Tumoren bij Europese korthaarkatten:een retrospectief onderzoek van 680 gevallen. Journal of Feline Medicine and Surgery , 22 (12), 1095–1102. https://doi.org/10.1177/1098612x20905035
