Van de zes honden die ik bij mij thuis heb verwelkomd, vertoonden er drie levendige reacties toen ze hun eigen spiegelbeeld zagen.
Op een middag stelde een klerk van een boetiek in Newbury Street in Boston voor om te vertrekken nadat mijn zwarte labrador, Solly, zijn beeltenis in de etalage van de winkel zag en uitbarstte in een dramatische uitbarsting van geblaf en gejammer.
Een andere keer staarde mijn gele Labrador Daisy naar een spiegel die aan het plafond van een lift hing en blafte, snauwde en gromde, ervan overtuigd dat er iets buitenaards boven ons op de loer lag.
Zelfs mijn pup Macy maakte een verbaasd gehuil toen ze voor het eerst naar haar eigen gezicht keek in een reflecterend oppervlak.
Deze anekdotes roepen een intrigerende vraag op:herkennen honden zichzelf in spiegels? Hoe interpreteren ze reflecterende oppervlakken, en wat vertelt dat ons over de cognitie van honden?
Dr. Stanley Coren, emeritus hoogleraar psychologie aan de Universiteit van British Columbia en een toonaangevende autoriteit op het gebied van de intelligentie van honden, heeft zijn eigen spiegelverhalen. Hij herinnert zich er een waarin een cocker-spaniël, tijdens een hondenoppasbezoek, bij een slaapkamerspiegel bleef staan, naar zijn eigen spiegelbeeld staarde en vervolgens opzettelijk zijn achterpoot ophief om tegen het glas te plassen – en, verrassend genoeg, op zijn eigen lichaamsbeeld.
Coren en andere onderzoekers concluderen dat honden hun spiegelbeeld over het algemeen niet herkennen. In plaats daarvan behandelen ze het beeld als een andere hond:een geurloze, stille ‘puppy’ die er niet in slaagt hen te betrekken. Het ontbreken van bekende geursignalen, merkt hij op, leidt tot verlies van interesse. Deze observatie heeft geleid tot bredere debatten over het zelfbewustzijn van honden – een vraag die filosofen sinds Aristoteles hebben onderzocht.
Wetenschappelijk onderzoek deelt zelfbewustzijn in drie niveaus in. Ten eerste is het gevoelsvermogen – het fundamentele vermogen om honger, pijn en de omgeving waar te nemen – kenmerkend voor de meeste dieren. Ten tweede, geheugen en leren:het herinneren van ervaringen uit het verleden en het gebruiken van die kennis om door de wereld te navigeren. Het hoogste niveau is zelfherkenning, waarbij een dier zichzelf ziet als een individu dat zich onderscheidt van zijn omgeving.
Om de zelfherkenning te onderzoeken, gebruiken onderzoekers de ‘spiegelmarkeringstest’. In 1970 paste Gordon Gallup Jr. deze test toe op chimpansees, waarbij hij onschadelijke rode kleurstof op hun voorhoofd aanbracht. Toen de chimpansees het merkteken in een spiegel zagen, raakten ze het aan, waarmee ze blijk gaven van zelfherkenning.
Studies hebben aangetoond dat dolfijnen, orka's, Aziatische olifanten, sommige vogels en zelfs bepaalde vissen de spiegeltest doorstaan. Honden vertonen echter niet hetzelfde gedrag:wanneer ze een rode vlek op hun eigen hoofd krijgen, onderzoeken ze dit niet, wat duidt op een lager niveau van zelfbewustzijn.
Niettemin bleven onderzoekers de cognitie van honden onderzoeken met behulp van andere sensorische modaliteiten.
In 2021 publiceerde evolutiebioloog Marc Bekoff wat bekend is geworden als de ‘gele sneeuwstudie’. Terwijl hij honden door besneeuwde paden liet lopen, verplaatste hij vers gemarkeerde gele plekken – indicatoren van urine – naar nieuwe locaties. Hij merkte op dat zijn hond, Jethro, meer aandacht besteedde aan vlekken die door andere honden waren achtergelaten dan aan de plekken die hij zelf had gemarkeerd, wat een intern gevoel impliceerde van “dit ben ik.”
Hondencognitie-expert Alexandra Horowitz repliceerde en breidde deze bevindingen uit. Ze creëerde een ‘reukspiegel’ door honden monsters van hun eigen urine te geven, zowel alleen als gemengd met een vreemde geur. Honden besteedden meer tijd aan het opsnuiven van de geurmonsters, wat erop wijst dat ze een verandering in hun eigen geurprofiel hebben waargenomen – een subtiel teken van zelfidentificatie.
Dr. Coren, die de opvatting van Charles Darwin herhaalt dat bewustzijn niet exclusief is voor mensen, gelooft dat honden een emotioneel spectrum bezitten dat vergelijkbaar is met dat van een menselijke peuter van ongeveer 2,5 jaar. Ze vertonen basisemoties – vreugde, angst, woede – maar missen complexe sociale emoties zoals schuldgevoel en trots, die zich later bij menselijke kinderen ontwikkelen.
Hoewel we de gedachten van honden niet rechtstreeks kunnen lezen, demonstreren hun reacties op spiegels en geuren een unieke perceptuele wereld. Honden navigeren met behulp van geur:ze kunnen zichzelf, andere honden en zelfs hun baasjes onderscheiden. Hun neuzen bevatten 100 tot 300 miljoen geurreceptoren, waardoor ze emotionele toestanden, fysiologische veranderingen en ziekten zoals kanker kunnen detecteren.
Dat honden zichzelf niet in spiegels herkennen, kan hun onbaatzuchtigheid onderstrepen; ze hoeven niet op reflecterende signalen te vertrouwen om te weten wie ze zijn. In plaats daarvan biedt hun buitengewone reuksysteem een rijker, meer instinctief identiteitsgevoel.
