De Kitti-varkensneusvleermuis (Craseonycteris thonglongyai ), vaak de hommelvleermuis genoemd, heeft de titel van de kleinste vleermuis (en misschien wel het kleinste zoogdier) die de wetenschap kent. Volwassen individuen meten slechts 29-33 mm (1,1-1,3 inch) van kop tot staart en wegen ongeveer 2 g (0,07 oz), ongeveer de massa van een grote hommel. Zijn geringe omvang logenstraft een verfijnde reeks aanpassingen die hem in staat stellen te gedijen in zijn gespecialiseerde omgeving.
Ondanks zijn kleine lichaam vertoont de vleermuis een aantal onderscheidende kenmerken:een varkenssnuit, onevenredig grote oren en kleine, gedeeltelijk met bont bedekte ogen. Deze functies helpen bij navigatie en prooidetectie in de slecht verlichte grotten waar hij zich bevindt.
Deze vleermuizen zijn beperkt tot een handvol kalksteengrotten langs riviervalleien in het westen van Thailand en het aangrenzende zuidoosten van Myanmar. De meeste kolonies zijn te vinden in de buurt van de Khwae Noi-rivier, met een aparte, geïsoleerde bevolking over de grens in Myanmar. Kolonies zijn doorgaans klein (gemiddeld zo'n 100 individuen) en nestelen zich hoog op grotwanden of plafonds, vaak ver weg van ingangen om verstoring tot een minimum te beperken.
Met behulp van echolocatie jaagt de vleermuis voornamelijk op kleine insecten, vooral vliegen, maar ook op spinnen en andere geleedpotigen. Foerageerperioden vinden plaats tijdens korte schemerperiodes bij zonsopgang en zonsondergang, waarbij de vleermuis door beboste gangen in de buurt van zijn slaapplaats schiet om prooien in de lucht te vangen. Door zijn kleine formaat en wendbare vlucht is hij een effectief roofdier van kleine insecten, wat bijdraagt aan de beheersing van de lokale insectenpopulatie.
Insecten zijn een belangrijke voedselbron voor deze vleermuis, en door er elke nacht grote aantallen van te consumeren, helpt het bij het reguleren van plaagpopulaties die gewassen kunnen bedreigen en ziekten kunnen verspreiden. Meer in het algemeen vervullen vleermuizen wereldwijd essentiële ecologische functies, zoals bestuiving en zaadverspreiding, en ondersteunen ze bosregeneratie en biodiversiteit.
Met een beperkt geografisch bereik en kleine koloniegroottes is de soort zeer gevoelig voor verstoring van het leefgebied. De Internationale Unie voor het behoud van de natuur (IUCN) noemt Kitti’s varkensneusvleermuis als Bijna bedreigd als gevolg van aanhoudende ontbossing, verlies van leefgebied en menselijke verstoring door grottoerisme. Instandhoudingsinitiatieven richten zich op de bescherming van kalksteengrotten, aangrenzende bosecosystemen en de prooidierenbasis die deze vleermuizen in leven houdt.
Vrouwtjes bevallen doorgaans één keer per jaar, meestal van één pup. De jongen klampen zich vast aan hun moeder op de slaapplaats totdat ze zelfstandig kunnen vliegen en jagen. Deze trage reproductiesnelheid betekent dat het herstel van de populatie traag kan zijn als de aantallen afnemen, wat het belang van habitatbescherming onderstreept.
Naast zijn unieke biologische eigenschappen is de hommelvleermuis een voorbeeld van het delicate evenwicht tussen grotecosystemen en de bredere ecologische diensten die door vleermuizen worden geleverd. Door deze soort te beschermen, wordt niet alleen een opmerkelijk stukje natuurlijke historie behouden, maar ook de gezondheid van de ecosystemen die hij ondersteunt.
